Shloka 98
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
कनिष्ठया वितस्तिस्तु द्वादशांगुल उच्यते / रत्निरंगुलपर्वाणि संख्यया त्वेकविशतिः
Transliteration
kaniṣṭhayā vitastistu dvādaśāṃgula ucyate / ratniraṃgulaparvāṇi saṃkhyayā tvekaviśatiḥ
Translation
કનિષ્ઠાથી માપેલી ‘વિતસ્તિ’ બાર અંગુલ કહેવાય છે; અને ‘રત્નિ’માં અંગુલ-પર્વોની સંખ્યા એકવીસ છે।
Word by Word
कनिष्ठयाby the little finger
कनिष्ठया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकनिष्ठा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन — Instrumental singular; 'little finger'
वितस्तिःvitasti (span)
वितस्तिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवितस्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Nominative singular
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
द्वादश-अङ्गुलःtwelve-finger-breadths (in extent)
द्वादश-अङ्गुलः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक) + अङ्गुलि (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative singular; 'of twelve aṅgulas' (measure)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथम-पुरुष, एकवचन — is called
रत्निःratni (cubit/measure)
रत्निः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरत्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative singular
अङ्गुल-पर्वाणिfinger-joints (units)
अङ्गुल-पर्वाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्गुलि (प्रातिपदिक) + पर्वन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (aṅgulyāḥ parvāṇi); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन — Neuter, Accusative plural
संख्ययाby number/count
संख्यया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), एकवचन — Instrumental singular; 'by count/number'
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
एक-विशतिḥtwenty-one
एक-विशतिḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएक (संख्या-प्रातिपदिक) + विशति (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Nominative singular; 'twenty-one'