Shloka 86
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ततः कालांतरेप्येवं पुनर्लोभावृताः प्रजाः / वृक्षांस्ताः पर्यगृह्णंत मधु वा माक्षिकं बलात्
Transliteration
tataḥ kālāṃtarepyevaṃ punarlobhāvṛtāḥ prajāḥ / vṛkṣāṃstāḥ paryagṛhṇaṃta madhu vā mākṣikaṃ balāt
Translation
પછી સમયાંતરે પ્રજાઓ ફરી લોભથી ઢંકાઈ ગઈ; તેમણે બળજબરીથી વૃક્ષોને ઘેરી મધ અથવા માક્ષિક મધ લઈ લીધું।
Word by Word
ततःthen/thereafter
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादानार्थक/कालार्थक (ablatival adverb: thereafter/from then)
काल-अन्तरेafter some time
काल-अन्तरे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter); सप्तमी (Locative/7th), एकवचन (singular); तत्पुरुष-समास: कालस्य अन्तरम्
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-कार (particle: also/even)
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थक (adverb: thus)
पुनःagain
पुनः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरावृत्त्यर्थक (adverb: again)
लोभ-आवृताःovercome by greed
लोभ-आवृताः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootलोभ (प्रातिपदिक) + आवृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (feminine); प्रथमा (Nom/1st), बहुवचन (plural); तत्पुरुष-समास: लोभेन आवृताः = covered by greed
प्रजाःpeople/creatures
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन
वृक्षान्trees
वृक्षान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन
ताःthey (f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
परिaround/fully (prefix)
परि:
Sambandha (सम्बन्ध/verb-prefix)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
Formउपसर्ग (preverb)
अगृह्णन्तthey seized/took
अगृह्णन्त:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलङ् (Imperfect/past), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन; उपसर्ग-युक्त: परि + अगृह्णन्(त)
मधुhoney
मधु:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle: or)
माक्षिकम्of bees/bee-made
माक्षिकम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमाक्षिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (Acc/2nd), एकवचन; विशेषण (qualifying मधु)
बलात्by force/forcibly
बलात्:
Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; पञ्चमी (Ablative/5th), एकवचन; अव्ययीभाववत् प्रयोग (adverbial: forcibly)