Shloka 71
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
कृते कृताशे ऽतीते तु वभूव तदनन्तरम् / त्रेतायुगसमुत्पत्तिः सांशा च ऋषिसत्तमाः
Transliteration
kṛte kṛtāśe 'tīte tu vabhūva tadanantaram / tretāyugasamutpattiḥ sāṃśā ca ṛṣisattamāḥ
Translation
કૃતયુગનો અંશ વીતી ગયા પછી, તરત જ તેના અનુસંધાને ત્રેતાયુગની ઉત્પત્તિ થઈ; હે ઋષિશ્રેષ્ઠો, તે પણ અંશયુક્ત હતું.
Word by Word
कृतेin the Kṛta age
कृते:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; ‘in the Kṛta (age)’
कृत-अंशेwhen the Kṛta portion
कृत-अंशे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत + अंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—कृतस्य अंशे (षष्ठी-तत्पुरुष)
अतीतेhaving passed/elapsed
अतीते:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअतीत (प्रातिपदिक; कृदन्त from √इ + अति)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘having passed’
तुbut/then
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse connector/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction/contrast)
बभूवcame to be/arose
बभूव:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
तत्-अनन्तरम्immediately thereafter
तत्-अनन्तरम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial—time/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतद् + अनन्तर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव—‘thereafter/immediately after that’ (adverb)
त्रेता-युग-समुत्पत्तिःthe arising of the Tretā age
त्रेता-युग-समुत्पत्तिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रेता + युग + समुत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—त्रेतायुगस्य समुत्पत्तिः (षष्ठी-तत्पुरुष)
स-अंशाःwith portions/parts
स-अंशाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/सह) + अंश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—अंशैः सह (सह-तत्पुरुष)
चand
च:
समुच्चय (Coordination/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
ऋषि-सत्तमाःthe best of sages
ऋषि-सत्तमाः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—ऋषीणां सत्तमाः (षष्ठी-तत्पुरुष)