Shloka 64
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वशः / सन्ध्यायास्तु व्यतीतायाः सांध्यः कालो युगस्य सः
Transliteration
pādāvaśiṣṭo bhavati yugadharmastu sarvaśaḥ / sandhyāyāstu vyatītāyāḥ sāṃdhyaḥ kālo yugasya saḥ
Translation
યુગધર્મ સર્વત્ર માત્ર એક પાદ જેટલો અવશેષ રહે છે. સંધ્યા વીતી ગયા પછી એ જ યુગનો સાંધ્ય કાળ કહેવાય છે.
Word by Word
पाद-अवशिष्टःremaining as a quarter (partly remaining)
पाद-अवशिष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपाद (प्रातिपदिक) + अवशिष्ट (कृदन्त; √शिष् (धातु) उपसर्ग अव-; क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (past passive participle)
भवतिbecomes/is
भवति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
युग-धर्मःthe dharma of the age
युग-धर्मः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
सर्वशःentirely; in every way
सर्वशः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
सन्ध्यायाःof the twilight/junction
सन्ध्यायाः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसन्ध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
तुand/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
व्यतीतायाःhaving passed; elapsed
व्यतीतायाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यतीत (कृदन्त; वि+अति+√इ (धातु); क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
सांध्यःtwilight-related; transitional
सांध्यः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसांध्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण
कालःtime/period
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
युगस्यof the age (yuga)
युगस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
सःthat/he (i.e., that period)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम; प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम