Shloka 19
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
ओषधीनामात्मनश्च आत्मनो वृक्षवीरुधाम् / लवकाष्ठाः कलाश्चैव मुहुर्त्तान्संधिरात्र्यहान्
Transliteration
oṣadhīnāmātmanaśca ātmano vṛkṣavīrudhām / lavakāṣṭhāḥ kalāścaiva muhurttānsaṃdhirātryahān
Translation
ઔષધિઓ, સ્વાત્મસ્વરૂપ તથા વૃક્ષ‑વેલીઓના આત્મતત્ત્વ; તેમજ લવ‑કાષ્ઠ, કલાઓ, મુહૂર્તો, સંધિઓ, રાત્રિ અને દિવસ—આ બધાનું પણ તેમણે નિયમન કર્યું.
Word by Word
ओषधीनाम्of medicinal herbs
ओषधीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन
आत्मनःof the self
आत्मनः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
आत्मनःof the self
आत्मनः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
वृक्षवीरुधाम्of trees and creepers
वृक्षवीरुधाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक) + वीरुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (वीरुध्-प्रधान), षष्ठी (6th), बहुवचन; द्वन्द्व-समास (copulative)
लवकाष्ठाः(the units) lava and kāṣṭhā
लवकाष्ठाः:
कर्म (कर्मपद/objects enumerated)
TypeNoun
Rootलव (प्रातिपदिक) + काष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; द्वन्द्व-समास
कलाःkalās (parts of time)
कलाः:
कर्म (enumerated objects)
TypeNoun
Rootकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
एवindeed/also
एव:
अवधारण (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
मुहूर्त्तान्muhūrtas
मुहूर्त्तान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन
सन्धिjunctions (twilights)
सन्धि:
कर्म (as part of compound object)
TypeNoun
Rootसन्धि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (समाहार-ग्रहण as member of compound)
रात्रिnights
रात्रि:
कर्म (as part of compound object)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (समासाङ्ग)
अहान्days
अहान्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन