Shloka 155
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
उपतिष्ठंति तावंतो यावन्तो निर्मितास्तथा / सत्यं बूत यथाभूतं ध्रुवं वो ब्रह्मणास्तु ताः
Transliteration
upatiṣṭhaṃti tāvaṃto yāvanto nirmitāstathā / satyaṃ būta yathābhūtaṃ dhruvaṃ vo brahmaṇāstu tāḥ
Translation
જેટલાં તેમ જ રચાયા છે તેટલાં જ ઉપસ્થિત થાય છે; જેવું થયું છે તેવું સત્ય કહો—બ્રહ્મા દ્વારા તે તમારે માટે ધ્રુવ રહે.
Word by Word
उपतिष्ठन्तिthey attend/stand by
उपतिष्ठन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप-स्था (धातु)
Formलट्-लकार (Present) प्रथमपुरुषः (3rd) बहुवचनम्; आत्मनेपदम् (तिष्ठते-परम्परा)
तावन्तःso many
तावन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतावत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; परिमाणवाचक (correlative)
यावन्तःas many as
यावन्तः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयावत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; परिमाणवाचक (relative)
निर्मिताःcreated/made
निर्मिताः:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootनि-√मा (धातु) + क्त (कृदन्त) → निर्मित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle)
तथाthus/so
तथा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
सत्यम्truth
सत्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचनम्; क्रियाविशेषणवत् (as object of speech)
ब्रूतspeak (you all)
ब्रूत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative) मध्यमपुरुषः (2nd) बहुवचनम्; परस्मैपदम्
यथाभूतम्as it really is
यथाभूतम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + भूत (भू-धातु, क्त; कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः: यथा भूतम् = as it has been/according to reality; अव्ययवत् प्रयोगः
ध्रुवम्certain/fixed
ध्रुवम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे द्वितीया (2nd) एकवचनम्; विशेषणम् (satyaṃ इत्यस्य)
वःof you/for you
वः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) बहुवचनम्; वैकल्पिकं: चतुर्थी (4th/Dative) बहुवचनम्; अत्र सम्भाव्यः ‘of you/for you’
ब्रह्मणाby Brahmā / by the Creator
ब्रह्मणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया (3rd/Instrumental) एकवचनम्
अस्तुlet it be
अस्तु:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative/benedictive sense) प्रथमपुरुषः (3rd) एकवचनम्; परस्मैपदम्
ताःthose (f.)
ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे प्रथमा (1st) बहुवचनम्