Shloka 102
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
चतुर्णामथ दुर्गाणां स्वयमुत्थानि त्रीणि च / चतुर्थ कृतिमं दुग तस्य वक्ष्यामि निर्णयम्
Transliteration
caturṇāmatha durgāṇāṃ svayamutthāni trīṇi ca / caturtha kṛtimaṃ duga tasya vakṣyāmi nirṇayam
Translation
દુર્ગોના ચાર પ્રકાર છે; તેમાંના ત્રણ સ્વયમુત્થ (પ્રાકૃત) છે. ચોથું કૃત્રિમ દુર્ગ છે—તેનો નિર્ણય હું કહું છું.
Word by Word
caturṇāmof four
caturṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootcatur (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Gen), बहुवचन; संख्यावाचक (of four)
athathen/now
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक/प्रस्तावक अव्यय (then/now)
durgāṇāmof forts
durgāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootdurga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (or masculine by usage), षष्ठी (Gen), बहुवचन
svayamby itself
svayam:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formस्वतन्त्रकर्तृवाचक अव्यय (by itself/of itself)
utthāniarisen/natural
utthāni:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootutthā (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; विशेषण (qualifies implied ‘durgāṇi’/types)
trīṇithree
trīṇi:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottri (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; संख्यावाचक
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
caturthamthe fourth
caturtham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootcaturtha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
kṛtrimamartificial/man-made
kṛtrimam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛtrima (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifies ‘caturtham’/‘durgaṃ’)
durgaṃfort
durgaṃ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdurga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (or masculine by usage), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
tasyaof that/its
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (Gen), एकवचन
vakṣyāmiI will explain
vakṣyāmi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलृट् (simple future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; परस्मैपद
nirṇayamthe determination/decision (definition)
nirṇayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnirṇaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन