Shloka 100
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
चतुर्हस्तो धनुर्द्दंडो नालिका युगमेव च / धनुःसहस्त्रे द्वे तत्र गव्यूतिस्तौः कृता तदा
Transliteration
caturhasto dhanurddaṃḍo nālikā yugameva ca / dhanuḥsahastre dve tatra gavyūtistauḥ kṛtā tadā
Translation
ધનુર્દંડ ચાર હસ્તનો છે; નાલિકા અને યુગ પણ માપ છે. એક હજાર ધનુષમાં ત્યાં બે ગવ્યૂતિ નક્કી કરાઈ.
Word by Word
catur-hastaḥa four-hasta measure
catur-hastaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcatur (प्रातिपदिक) + hasta (प्रातिपदिक)
Formद्विगुसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom), एकवचन (singular)
dhanuḥ-daṇḍaḥa bow-rod (dhanurdaṇḍa)
dhanuḥ-daṇḍaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhanuḥ (प्रातिपदिक) + daṇḍa (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष/उपमानार्थक प्रयोग (determinative: ‘bow-rod’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
nālikāa nālikā (measure)
nālikā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnālikā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nom), एकवचन
yugama pair/yoke (yuga)
yugam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
dhanuḥ-sahastrein/at a thousand bow-(lengths)
dhanuḥ-sahastre:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootdhanuḥ (प्रातिपदिक) + sahasra (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (‘of bows’ + thousand); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Loc), एकवचन
dvetwo
dve:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (dual); संख्यावाचक
tatrathere/in that context
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb of place)
gavyūtiḥa gavyūti (distance measure)
gavyūtiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgavyūti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nom), एकवचन
tauthose two
tau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nom), द्विवचन (dual)
kṛtāis made/defined
kṛtā:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु) + ta (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (agrees with gavyūtiḥ)
tadāthen
tadā:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (adverb of time)