Shloka 79
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
क्रतुः सनत्कुमारश्च द्वावेतावूर्द्धरेतसौ / पूर्वोत्पत्तौ पुरा ह्येतौ सर्वेषामपि पूर्वजौ
Transliteration
kratuḥ sanatkumāraśca dvāvetāvūrddharetasau / pūrvotpattau purā hyetau sarveṣāmapi pūrvajau
Translation
ક્રતુ અને સનત્કુમાર—આ બે ઊર્ધ્વરેતસ છે; પ્રાચીન ઉત્પત્તિમાં એ જ સર્વના પણ પૂર્વજ હતા।
Word by Word
क्रतुःKratu
क्रतुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootक्रतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सनत्-कुमारःSanatkumāra
सनत्-कुमारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसनत् (प्रातिपदिक) + कुमार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय—“सनत् (ever-young) कुमारः”
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
एतौthese two
एतौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
ऊर्द्ध-रेतसौcelibate (with upward-retained seed)
ऊर्द्ध-रेतसौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootऊर्द्ध (प्रातिपदिक) + रेतस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; बहुव्रीहि—“ऊर्द्धं रेतः यस्य सः” (one whose semen is upward; celibate)
पूर्व-उत्पत्तौin the earlier creation
पूर्व-उत्पत्तौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; ‘पूर्वायाम् उत्पत्तौ’—in the earlier creation
पुराformerly
पुरा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (adverb of time)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/causal particle)
एतौthese two
एतौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (also/even)
पूर्व-जौthe earliest-born
पूर्व-जौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; ‘पूर्वं जातौ’—earlier-born/ancestors