Shloka 73
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
सो ऽसृजद्व्यवसायं तु ब्रह्मा भूतं सुखात्मकम् / संकल्पाच्चैव संकल्पो जज्ञे सो ऽव्यक्तयोनिनः
Transliteration
so 'sṛjadvyavasāyaṃ tu brahmā bhūtaṃ sukhātmakam / saṃkalpāccaiva saṃkalpo jajñe so 'vyaktayoninaḥ
Translation
તે બ્રહ્માએ સુખાત્મા ‘વ્યવસાય’ નામનું તત્ત્વ સર્જ્યું; અને સંકલ્પમાંથી જ સંકલ્પ જન્મ્યો—જેની યોનિ અવ્યક્ત છે।
Word by Word
saḥhe
saḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम (pronoun)
asṛjatcreated
asṛjat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsṛj (धातु)
Formलङ्, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
vyavasāyamdetermination/effort
vyavasāyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvyavasāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेषार्थक-निपातः (particle: but/indeed)
brahmāBrahmā
brahmā:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
bhūtama being/entity
bhūtam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhūta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्
sukha-ātmakamof the nature of happiness
sukha-ātmakam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsukha (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (determinative): सुखात्मक = सुखं आत्मा यस्य/यत्; नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying bhūtam)
saṃkalpātfrom Saṃkalpa
saṃkalpāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootsaṃkalpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, पञ्चमी (5th/ablative), एकवचनम्
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयार्थक-निपातः
evaindeed
eva:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय, अवधारणार्थक-निपातः
saṃkalpaḥSaṃkalpa
saṃkalpaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃkalpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
jajñewas born/arose
jajñe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjan (धातु)
Formलिट् (Perfect), आत्मनेपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्
saḥhe
saḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; सर्वनाम
avyakta-yoninaḥof the one whose source is unmanifest
avyakta-yoninaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeAdjective
Rootavyakta (प्रातिपदिक) + yoni (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः: अव्यक्ता योनिः यस्य; पुंलिङ्गः, षष्ठी (6th/genitive), एकवचनम् (gen. sg. of -in stem: yonin)