Shloka 57
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
तत्रोर्द्धस्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः / अष्टमोनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश्च सः
Transliteration
tatrorddhasrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ / aṣṭamonugrahaḥ sargaḥ sāttvikastāmasaśca saḥ
Translation
ત્યાં ઊર્ધ્વસ્રોતસાંનો સાતમો સર્ગ માનવસૃષ્ટિ છે. આઠમો ‘અનુગ્રહ’ સર્ગ છે; તે સાત્ત્વિક પણ અને તામસ પણ છે.
Word by Word
तत्रthere; in that context
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)
ऊर्ध्व-स्रोतसाम्of the upward-streaming beings
ऊर्ध्व-स्रोतसाम्:
Shashthi-Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + स्रोतस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग? स्रोतस्-शब्दः (neuter), षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन (plural); समासः कर्मधारयः—‘ऊर्ध्वं स्रोतः येषाम्’ (upward-streaming)
सर्गःcreation; emanation
सर्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा (1st/nominative), एकवचन (singular)
सप्तमःseventh
सप्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण (ordinal adjective)
सःthat; he/it
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
मानुषःhuman
मानुषः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; जातिवाचक विशेषण (human)
अष्टमःeighth
अष्टमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअष्टम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
अनुग्रहःfavor; grace
अनुग्रहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनुग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्गःcreation
सर्गः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सात्त्विकःsattvic
सात्त्विकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसात्त्विक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गुणविशेषण (of sattva)
तामसःtamasic
तामसः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतामस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गुणविशेषण (of tamas)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक (conjunction)
सःthat (creation)
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम