Shloka 3
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
ततो ऽभ्युपगमाद्राज्ञः पृथोर्वैन्यस्य धीमतः / दुहितृत्वमनुप्राप्ता पृथिवी पठ्यते ततः
Transliteration
tato 'bhyupagamādrājñaḥ pṛthorvainyasya dhīmataḥ / duhitṛtvamanuprāptā pṛthivī paṭhyate tataḥ
Translation
પછી ધીમાન વૈન્ય રાજા પૃથુએ તેને સ્વીકારતાં ધરતીએ પુત્રીભાવ પ્રાપ્ત કર્યો; તેથી ત્યારથી તે ‘પૃથિવી’ તરીકે વાંચવામાં આવે છે।
Word by Word
tataḥthen
tataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formक्रम/अनन्तरवाचक-अव्यय (then/thereupon)
abhyupagamātfrom (her) acceptance/assent
abhyupagamāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootabhyupagama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; ablative ‘from/owing to acceptance’
rājñaḥof the king
rājñaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; genitive
pṛthoḥof Pṛthu
pṛthoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootpṛthu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
vainyasyaof Vainya (son of Vena)
vainyasya:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootvainya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; patronymic ‘son of Vena’
dhīmataḥof the wise
dhīmataḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; adjective qualifying vainyasya/pṛthoḥ
duhitṛtvamthe status of being a daughter
duhitṛtvam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootduhitṛtva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; abstract noun ‘daughterhood’
anuprāptāhaving attained
anuprāptā:
Kriya (क्रिया; participial)
TypeVerb
Rootanu-√prāp (धातु) + kta (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘having obtained/attained’
pṛthivīthe Earth
pṛthivī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpṛthivī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
paṭhyateis recited/called
paṭhyate:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√paṭh (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive) ‘is read/recited (as)’
tataḥtherefore
tataḥ:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formहेतु/फलवाचक-अव्यय (therefore/from that)