Shloka 28
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
अपृथग्धर्मचरणास्ते ऽतप्यन्त महात्तपः / दशवर्ष सहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः
Transliteration
apṛthagdharmacaraṇāste 'tapyanta mahāttapaḥ / daśavarṣa sahasrāṇi samudrasalileśayāḥ
Translation
ધર્માચરણમાં એકરૂપ બની તેઓ સમુદ્રના જળમાં શયન કરીને દસ હજાર વર્ષ મહાતપ કરતા રહ્યા.
Word by Word
अ-पृथक्-धर्म-चरणाःhaving undivided practice of dharma
अ-पृथक्-धर्म-चरणाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of ‘ते’)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्) + पृथक् (अव्यय/प्रातिपदिक) + धर्म (प्रातिपदिक) + चरण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि-समास (पृथग् धर्मचरणं येषां न अस्ति = having non-separate/undivided practice of dharma)
तेthey
ते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
अतप्यन्तperformed austerity; practiced penance
अतप्यन्त:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
महत्great
महत्:
विशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (तपः)
तपःausterity
तपः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म
दश-वर्षten years
दश-वर्ष:
कालाधिकरण (Temporal measure)
TypeNoun
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन? (used adverbially with ‘सहस्राणि’); द्विगु-समास (दश वर्षाणि)
सहस्राणिthousands (of)
सहस्राणि:
कालाधिकरण (Temporal measure)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; कालपरिमाण (measure)
समुद्र-सलिल-ईशयाःlying in the ocean waters
समुद्र-सलिल-ईशयाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of ‘ते’)
TypeAdjective
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक) + सलिल (प्रातिपदिक) + ईशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (समुद्रस्य सलिले ईशयाः/शयाः = lying in the ocean-water)