Shloka 163
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
विस्तरस्तु निसर्गस्य संहारस्य च सर्वशः / मन्वन्तरस्य संख्या तु मानुषेण निबोधत
Transliteration
vistarastu nisargasya saṃhārasya ca sarvaśaḥ / manvantarasya saṃkhyā tu mānuṣeṇa nibodhata
Translation
સૃષ્ટિ અને સંહારનો સર્વત્ર વિસ્તાર તથા મન્વંતરોની સંખ્યા માનવ ગણતરી પ્રમાણે જાણો।
Word by Word
विस्तरःextent; detailed account
विस्तरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविस्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
तुbut; indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (but/indeed)
निसर्गस्यof creation; of emanation
निसर्गस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootनिसर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
संहारस्यof dissolution
संहारस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootसंहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
सर्वशःentirely; in every way
सर्वशः:
Visheshana (विशेषण/Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसर्वशस् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/परिमाणवाचक क्रियाविशेषण (adverb: wholly/in every way)
मन्वन्तरस्यof a Manvantara
मन्वन्तरस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (or पुंलिङ्ग-प्रयोगः), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
संख्याnumber; count
संख्या:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुindeed; now
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विशेषार्थक (indeed/now)
मानुषेणby human (measure)
मानुषेण:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; साधन/प्रमाणवाचक (by human measure)
निबोधतunderstand; learn
निबोधत:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु) + नि- (उपसर्ग)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन (Plural), परस्मैपद