Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 133
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
सांख्यज्ञानवतां निष्ठा गतिः शमदमात्मनाम् / यत्तदव्यक्तमतं प्रकृतिर्ब्रह्म शाश्वतम्
Transliteration
sāṃkhyajñānavatāṃ niṣṭhā gatiḥ śamadamātmanām / yattadavyaktamataṃ prakṛtirbrahma śāśvatam
Translation
સાંખ્યજ્ઞાનીઓની નિષ્ઠા અને શમ-દમથી સંયમિત આત્માઓની પરમ ગતિ એ જ છે, જેને અવ્યક્ત કહે છે—એ જ પ્રકૃતિ, એ જ શાશ્વત બ્રહ્મ છે.
Word by Word
सांख्य-ज्ञान-वताम्of those possessing Sāṃkhya knowledge
सांख्य-ज्ञान-वताम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसांख्य (प्रातिपदिक) + ज्ञान (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित प्रत्यय)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural; तद्धितान्त (वत्) ‘possessing’; समासः: सांख्यज्ञानस्य वत् (having Sāṃkhya-knowledge)
निष्ठाsteadfastness; final resort
निष्ठा:
Karta/Predicate-Noun (कर्ता/विधेय)
TypeNoun
Rootनिष्ठा (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
गतिःgoal; course; refuge
गतिः:
Karta/Predicate-Noun (कर्ता/विधेय)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
शम-दम-आत्मनाम्of those whose selves have tranquility and restraint
शम-दम-आत्मनाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशम (प्रातिपदिक) + दम (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural; समासः: शमदमौ यस्य आत्मा सः (self of tranquility and restraint) → here gen.pl. ‘of those whose self is (endowed with) śama and dama’
यत्that which
यत्:
Karta/Predicate-Noun (कर्ता/विधेय)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; relative pronoun
तत्that
तत्:
Karta/Predicate-Noun (कर्ता/विधेय)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; demonstrative pronoun (correlative to यत्)
अव्यक्त-मतम्considered unmanifest
अव्यक्त-मतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्यक्त (प्रातिपदिक) + मत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; कर्मधारयः: अव्यक्तं मतं यस्य/यत् (held/considered as unmanifest)
प्रकृतिःPrakṛti; primordial nature
प्रकृतिः:
Karta/Predicate-Noun (कर्ता/विधेय)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
Karta/Predicate-Noun (कर्ता/विधेय)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
शाश्वतम्eternal
शाश्वतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशाश्वत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; agrees with ब्रह्म/यत्