Shloka 1
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णन (Origins/Enumeration of Vyāsa’s Disciplic Succession) — Chapter on Vedic Transmission Lineages
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच देवमित्रश्च शाकल्यो महात्मा द्विजपुङ्गवः / चकार संहिताः पञ्च बुद्धिमान्वेदवित्तमः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde vyāsaśiṣyotpattivarṇanaṃ nāma catustriṃśattamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca devamitraśca śākalyo mahātmā dvijapuṅgavaḥ / cakāra saṃhitāḥ pañca buddhimānvedavittamaḥ
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં, વાયુપ્રોક્ત પૂર્વભાગના દ્વિતીય અનુષંગપાદમાં ‘વ્યાસશિષ્યોત્પત્તિવર્ણન’ નામે ચોત્રીસમો અધ્યાય. સૂત બોલ્યા—દેવમિત્ર અને શાકલ્ય, મહાત્મા દ્વિજપુંગવ, બુદ્ધિમાન અને વેદવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, તેમણે પાંચ સંહિતાઓ રચી.
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरणचिह्न)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्तिसूचक (quotative/end marker: 'thus')
श्रीब्रह्माण्डेin the Śrī-Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री-ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक); श्री (अव्यय/उपपद) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (श्रीयुक्तं ब्रह्माण्डम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक); महा (उपसर्ग/पूर्वपद) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवायु-प्रोक्त (प्रातिपदिक); वायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (कृदन्त, √वच् (धातु) + प्र- उपसर्ग)
Formसमास: तृतीया-तत्पुरुष (वायुना प्रोक्ते); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (महापुराणस्य)
पूर्वभागेin the earlier section
पूर्वभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्वभाग (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय/तत्पुरुष (पूर्वः भागः); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; विशेषणम् (पूर्वभागस्य/पादस्य)
अनुषङ्गपादेin the Anuṣaṅga-pāda
अनुषङ्गपादे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअनुषङ्ग-पाद (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (अनुषङ्गस्य पादः); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनम्the description of the origin of Vyāsa’s disciples
व्यासशिष्योत्पत्तिवर्णनम्:
Visheshya (विशेष्य/नाम)
TypeNoun
Rootव्यास-शिष्य-उत्पत्ति-वर्णन (प्रातिपदिक); व्यास (प्रातिपदिक) + शिष्य (प्रातिपदिक) + उत्पत्ति (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष (व्यासस्य शिष्यानाम् उत्पत्तेः वर्णनम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अध्यायनाम (title in apposition)
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशक (indeclinable: 'named/called')
चतुस्त्रिंशत्तमःthirty-fourth
चतुस्त्रिंशत्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुस्त्रिंशत्तम (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष/संख्यासमास (चतुस्त्रिंशत् + तमप्); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (अध्यायस्य)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
देवमित्रःDevamitra
देवमित्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेवमित्र (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (देवस्य मित्रम्/देवमित्रः—नाम); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
शाकल्यःŚākalya
शाकल्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशाकल्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
महात्माgreat-souled
महात्मा:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक); महा (पूर्वपद) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय (महान् आत्मा यस्य); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (शाकल्यस्य)
द्विजपुङ्गवःbull among the twice-born (best Brāhmaṇa)
द्विजपुङ्गवः:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootद्विज-पुङ्गव (प्रातिपदिक); द्विज (प्रातिपदिक) + पुङ्गव (प्रातिपदिक)
Formसमास: षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजानां पुङ्गवः); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपाधि/विशेषणवत्
चकारmade/composed
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
संहिताःcollections/saṃhitās
संहिताः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंहिता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या/अव्ययवत्)
Formसंख्यावाचक; अव्ययवत् प्रयोग (numeral used adjectivally); विशेषणम् (संहितानाम्)
बुद्धिमान्intelligent
बुद्धिमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootबुद्धिमत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (शाकल्यस्य)
वेदवित्तमःbest knower of the Veda
वेदवित्तमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवेद-वित्-तम (प्रातिपदिक); वेद (प्रातिपदिक) + वित् (प्रातिपदिक, √विद् (धातु) 'knower') + तमप्
Formसमास: तत्पुरुष (वेदस्य वित्) + तमप् (superlative); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (शाकल्यस्य)