Shloka 8
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
इत्येष मानुषोत्सेधो ह्रसतीह युगांशके / सर्वेषु युगकालेषु अतीतानागतेष्विह
Transliteration
ityeṣa mānuṣotsedho hrasatīha yugāṃśake / sarveṣu yugakāleṣu atītānāgateṣviha
Translation
આ રીતે માનવની ઊંચાઈ અહીં યુગોના અંશ પ્રમાણે ઘટતી જાય છે—ભૂત અને ભવિષ્ય, સર્વ યુગકાળોમાં।
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्यसमाप्ति-सूचक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक (quotative/end marker)
एषःthis
एषः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम
मानुष-उत्सेधःhuman height/stature
मानुष-उत्सेधः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक) + उत्सेध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; ‘मानुषाणाम् उत्सेधः’
ह्रसतिdecreases, becomes shorter
ह्रसति:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootह्रस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present/लट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb: here)
युग-अंशकेin a portion of a yuga
युग-अंशके:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अंशक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचन; ‘युगस्य अंशके’
सर्वेषुin all
सर्वेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी (Locative), बहुवचन; विशेषणम् युगकालेषु प्रति
युग-कालेषुin the times of the yugas
युग-कालेषु:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचन; ‘युगानां कालेषु’
अतीत-अनागतेषुin the past and future (ones)
अतीत-अनागतेषु:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअतीत (प्रातिपदिक) + अनागत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी (Locative), बहुवचन; द्वन्द्व—‘अतीतेषु च अनागतेषु च’
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Adverbial locus)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्त-देशवाचक (adverb: here)