Shloka 54
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं च यत् / तत्तद्गुणवते देयमित्येतद्दानलक्षणम्
Transliteration
yadyadiṣṭatamaṃ dravyaṃ nyāyenaivāgataṃ ca yat / tattadguṇavate deyamityetaddānalakṣaṇam
Translation
ન્યાયથી પ્રાપ્ત થયેલું જે અતિ પ્રિય દ્રવ્ય હોય, તે તે યોગ્ય ગુણવાનને આપવું—આ જ દાનનું લક્ષણ છે.
Word by Word
यत्whatever
यत्:
सम्बन्ध (यद्-तद् correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
यत्whatever (each)
यत्:
सम्बन्ध (correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; पुनरुक्ति (correlative emphasis)
इष्टतमम्most desired
इष्टतमम्:
विशेषण (Adjectival to 'द्रव्यम्')
TypeAdjective
Rootइष्टतम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषण (superlative sense)
द्रव्यम्substance; wealth
द्रव्यम्:
कर्म (कर्म/Object of 'देयम्')
TypeNoun
Rootद्रव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
न्यायेनby justice; lawfully
न्यायेन:
करण (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootन्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
एवindeed; only
एव:
सम्बन्ध (अवधारण/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-अव्यय (emphatic particle)
आगतम्obtained; come (to one)
आगतम्:
विशेषण (Adjectival to 'द्रव्यम्')
TypeAdjective
Rootआगत (कृदन्त; √गम् धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) with उपसर्ग आ-
चand
च:
सम्बन्ध (समुच्चय/Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
यत्which
यत्:
सम्बन्ध (correlative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सम्बन्धवाचक सर्वनाम
तत्that
तत्:
सम्बन्ध (correlative 'that')
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; सर्वनाम
तत्that (each)
तत्:
सम्बन्ध (distributive 'each')
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; पुनरुक्ति (distributive)
गुणवतेto the virtuous (person)
गुणवते:
सम्प्रदान (सम्प्रदान/Dative recipient)
TypeAdjective
Rootगुणवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; विशेषण used substantively
देयम्should be given
देयम्:
क्रिया (विधेय/Predicative obligation)
TypeAdjective
Rootदेय (कृदन्त; √दा धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विधेयार्थक कृदन्त (यत्/gerundive: 'to be given')
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (वाक्यसमाप्ति/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक-अव्यय (quotative particle)
एतत्this
एतत्:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
दानलक्षणम्the definition/mark of giving
दानलक्षणम्:
समानााधिकरण (Predicate nominative)
TypeNoun
Rootदान + लक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; तत्पुरुष-समास (दानस्य लक्षणम्)