Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 96
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
नष्टे धर्मे प्रतिहता ह्रस्वकाः पञ्चविंशतिम् / हित्वा पुत्रांश्च दारांश्च विषादव्याकुलेद्रियाः
Transliteration
naṣṭe dharme pratihatā hrasvakāḥ pañcaviṃśatim / hitvā putrāṃśca dārāṃśca viṣādavyākuledriyāḥ
Translation
ધર્મ નષ્ટ થતાં તેઓ અવરોધિત થઈ પચ્ચીસ વર્ષની અલ્પાયુવાળા બન્યા; પુત્રો અને પત્નીઓને ત્યજી, વિષાદથી વ્યાકુળ ઇન્દ્રિયોવાળા થયા।
Word by Word
नष्टेwhen (it was) destroyed
नष्टे:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootनश् (धातु) → नष्ट (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), सप्तमी (7th), एकवचन, पुंलिङ्ग; agrees with धर्मे
धर्मेwhen dharma
धर्मे:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
प्रतिहताःstruck down; checked
प्रतिहताः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootप्रति+हन् (धातु) → प्रतिहत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
ह्रस्वकाःshort-lived/short in stature
ह्रस्वकाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootह्रस्वक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘of short (life/measure)’ (contextual)
पञ्चविंशतिम्twenty-five
पञ्चविंशतिम्:
परिमाण/कर्म (Measure/Extent)
TypeNoun
Rootपञ्चविंशति (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (पञ्च+विंशति); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; numeral used as measure/extent
हित्वाhaving abandoned
हित्वा:
पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā)
TypeIndeclinable
Rootहा (धातु) → हित्वा (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive)
पुत्रान्sons
पुत्रान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
दारान्wives
दारान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
विषाद-व्याकुल-इन्द्रियाःwith senses disturbed by despair
विषाद-व्याकुल-इन्द्रियाः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootविषाद (प्रातिपदिक) + व्याकुल (प्रातिपदिक) + इन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुषसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ‘whose senses are agitated by despair’