Shloka 1
यज्ञप्रवर्तनम् (Yajña-pravartana) — The Institution/Commencement of Sacrifice in Dvāpara
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे यज्ञप्रवर्त्तनं नाम त्रिशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच अत ऊर्द्धं प्रवक्ष्यामि द्वापरस्य विधिं पुनः / तत्र त्रेतायुगे क्षीणे द्वापरं प्रतिपद्यते
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde yajñapravarttanaṃ nāma triśattamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca ata ūrddhaṃ pravakṣyāmi dvāparasya vidhiṃ punaḥ / tatra tretāyuge kṣīṇe dvāparaṃ pratipadyate
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણમાં વાયુપ્રોક્ત પૂર્વભાગના દ્વિતીય અનુષંગપાદમાં ‘યજ્ઞપ્રવર્તન’ નામનો ત્રિંશત્તમ અધ્યાય. સૂત બોલ્યા—હવે આગળ હું દ્વાપરયુગની વિધિ ફરી કહું છું; ત્યાં ત્રેતાયુગ ક્ષીણ થતાં દ્વાપર પ્રગટ થાય છે.
Word by Word
itithus
iti:
—
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थक (quotative/end marker)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (honorific qualifier), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
mahā-purāṇein the great Purāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास, नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu (प्रातिपदिक) + prokta (कृदन्त)
Formतत्पुरुष-समास (agentive: vāyunā proktam), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
pūrva-bhāgein the former section
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, पुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
dvitīyein the second
dvitīye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootdvitīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (agreeing with implied pāda/bhāga), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); क्रमवाचक (ordinal)
anuṣaṅga-pādein the Anuṣaṅga-pāda (subsection)
anuṣaṅga-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootanuṣaṅga (प्रातिपदिक) + pāda (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, पुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
yajña-pravarttanam‘Institution of Sacrifice’
yajña-pravarttanam:
Viṣaya/Adhyāya-nāma (विषय)
TypeNoun
Rootyajña (प्रातिपदिक) + pravarttana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, नपुंसकलिङ्ग (Neuter), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
nāmanamed
nāma:
—
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formनाम-शब्दः अव्ययीभूतः (indeclinable used as ‘named/called’)
triśattamaḥthirtieth
triśattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottriṃśat-tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); क्रमवाचक (ordinal: 30th)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
ataḥthereafter/therefore
ataḥ:
—
TypeIndeclinable
Rootataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/क्रमार्थ (therefore/then)
ūrdhvamfurther/onwards
ūrdhvam:
—
TypeIndeclinable
Rootūrdhva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव (adverbial accusative: ‘upwards/further on’)
pravakṣyāmiI shall explain
pravakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-vac (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन (Singular); परस्मैपद
dvāparasyaof the Dvāpara (age)
dvāparasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootdvāpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन (Singular)
vidhimthe rule/procedure
vidhim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvidhi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
punaḥagain
punaḥ:
—
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरुक्त्यर्थ (again)
tatrathere/in that (context)
tatra:
—
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेश/प्रसङ्गवाचक-अव्यय (locative adverb: there/in that context)
tretā-yugein the Tretā-yuga
tretā-yuge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottretā (प्रातिपदिक) + yuga (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास, नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)
kṣīṇewhen (it) has ended
kṣīṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootkṣī (धातु) + na (कृत् प्रत्यय)
Formकृत-प्रत्ययान्त (past participle, क्त/क्तिन्-सम्भव; here adjectival ‘kṣīṇa’), नपुंसकलिङ्ग (Neuter), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular); सति-सप्तमी (locative absolute)
dvāparamthe Dvāpara (age)
dvāparam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdvāpara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)
pratipadyateis entered/ensues
pratipadyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-pad (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular); आत्मनेपद