Shloka 9
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
मन्त्रांस्तान्योजयित्वाथ इहामुत्र च कर्मसु / तदा विश्वभुगिन्द्रश्च यज्ञं प्रावर्त्तयत्प्रभुः
Transliteration
mantrāṃstānyojayitvātha ihāmutra ca karmasu / tadā viśvabhugindraśca yajñaṃ prāvarttayatprabhuḥ
Translation
તે મંત્રોને ઇહલોક અને પરલોકના કર્મોમાં યોજીને, ત્યારે પ્રભુ વિશ્વભુક્ ઇન્દ્રએ યજ્ઞનું પ્રવર્તન કર્યું.
Word by Word
मन्त्रान्mantras
मन्त्रान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचन
तान्those
तान्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, बहुवचन; सर्वनाम; विशेषण (referring to mantras)
योजयित्वाhaving applied/arranged
योजयित्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootयुज् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); causative sense in context ‘having applied/arranged’
अथthen
अथ:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भार्थक निपात (then/now)
इहhere
इह:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
अमुत्रthere, in the other world
अमुत्र:
Deśa-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअमुत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात
कर्मसुin rites/actions
कर्मसु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी, बहुवचन
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
विश्वभुक्Viśvabhuk (the world-sustainer)
विश्वभुक्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वभुज्/विश्वभुक् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; बहुव्रीहिः ‘विश्वं भुङ्क्ते/पालयति इति’ (epithet)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात
यज्ञम्sacrifice
यज्ञम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचन
प्रावर्त्तयत्set in motion, commenced
प्रावर्त्तयत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रवृत्/वृत् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदी; causative/णिजन्त-प्रयोगः ‘प्रवर्तयति’
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषण (appositional)