Shloka 44
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
यज्ञेन देवानाप्नोति वैराजं तपसा पुनः / ब्राह्मं तु कर्म संन्यासाद्वैराग्यात्प्रकृतेर्जयम्
Transliteration
yajñena devānāpnoti vairājaṃ tapasā punaḥ / brāhmaṃ tu karma saṃnyāsādvairāgyātprakṛterjayam
Translation
યજ્ઞથી દેવોને પ્રાપ્ત કરે છે, અને તપથી વૈરાજ પદને. પરંતુ સંન્યાસ અને વૈરાગ્યથી બ્રાહ્મ કર્મ—અર્થાત્ પ્રકૃતિ પર વિજય—મળે છે.
Word by Word
यज्ञेनby sacrifice
यज्ञेन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
देवान्the gods
देवान्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
आप्नोतिattains
आप्नोति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootआप् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
वैराजम्the Vairāja (state/world)
वैराजम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवैराज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
पुनःagain/further
पुनः:
Adhikarana (अधिकरण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरुक्ति/क्रमवाचक-अव्यय (adverb: again/further)
ब्राह्मम्Brahmic/pertaining to Brahman
ब्राह्मम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootब्राह्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण (qualifies कर्म)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अवधारणार्थक-निपात (particle)
कर्मaction/act
कर्म:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
संन्यासात्from renunciation
संन्यासात्:
Apadana (अपादान/means-source)
TypeNoun
Rootसंन्यास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
वैराग्यात्from dispassion
वैराग्यात्:
Apadana (अपादान/means-source)
TypeNoun
Rootवैराग्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
प्रकृतेःof nature
प्रकृतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
जयम्victory/conquest
जयम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootजय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन