Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 16
Saṃkhyāvarta (संख्यावर्त्त): Commencement of Yajña at the Dawn of Tretāyuga
Devanagari script
महर्षयस्तु तान्दृष्ट्वा दीनान्पशुगणांस्तदा / प्रपच्छुरिद्रं संभूय को ऽयं यज्ञ विधिस्तव
Transliteration
maharṣayastu tāndṛṣṭvā dīnānpaśugaṇāṃstadā / prapacchuridraṃ saṃbhūya ko 'yaṃ yajña vidhistava
Translation
મહર્ષિઓએ તે દિન પશુસમૂહને જોઈને ત્યારે એકત્ર થઈ ઇન્દ્રને પૂછ્યું— “આ તમારો યજ્ઞવિધિ કયો છે?”
Word by Word
महर्षयःgreat sages
महर्षयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहर्षि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/समुच्चय-भेदक (particle: but/indeed)
तान्those (them)
तान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having seen’
दीनान्wretched, pitiable
दीनान्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘paśugaṇān’)
पशुगणान्groups of animals
पशुगणान्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootपशु + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पशूनां गणः)
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)
प्रपच्छुःasked
प्रपच्छुः:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Rootप्र + पृच्छ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
सम्भूयhaving gathered together
सम्भूय:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootसम् + भू (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), ‘having assembled/come together’
कःwho/what
कः:
कर्ता/विषय (Subject of nominal clause)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; प्रश्नवाचक
अयम्this
अयम्:
कर्ता/विषय (Subject of nominal clause)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; निर्देशवाचक
यज्ञO (one connected with) sacrifice / O yajña
यज्ञ:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संबोधनार्थे/सम्बोधन-समासे (used as address: O sacrifice/ O (one) of sacrifice)
विधिःrule, procedure
विधिः:
कर्ता/विषय (Predicate/subject in question)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तवyour
तव:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन