Shloka 28
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
हिरण्मयस्तु यो मेरुस्तस्योद्धर्तुर्महात्मनः / गर्तोदकं सबुदास्तु हरेयुश्चापि पञ्चताः
Transliteration
hiraṇmayastu yo merustasyoddharturmahātmanaḥ / gartodakaṃ sabudāstu hareyuścāpi pañcatāḥ
Translation
જે મેરુ હિરણ્મય છે, તે મહાત્મા ઉદ્ધર્તા માટે ખાડાનું પાણી બબ્બલાંসহ લઈ જાય—અને તે પાંચેય પણ પંચત્વને પામે।
Word by Word
हिरण्मयःgolden
हिरण्मयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहिरण्मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); विशेषण
तुbut/indeed
तु:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast/emphasis)
यःwhich/who
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular); सम्बन्धक-सर्वनाम (relative pronoun)
मेरुःMeru (mountain)
मेरुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (षष्ठी/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Genitive, Singular)
उद्धर्तुःof the lifter/raiser
उद्धर्तुः:
Sambandha (षष्ठी/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootउद् + हृ (धातु) + तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतृ-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक-नाम (agent noun); पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular)
महात्मनःof the great-souled one
महात्मनः:
Sambandha (षष्ठी/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular); कर्मधारयः: महान् आत्मा यस्य/महान् आत्मा (great-souled)
गर्तोदकम्water in a pit
गर्तोदकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगर्त + उदक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Neuter, Nom/Acc, Singular); तत्पुरुषः: गर्तस्य उदकम्
सबुदाः(waters) with bubbles/drops
सबुदाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस + बुद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural); तत्पुरुषः: बुदैः सह/बुदयुक्ताः (with bubbles/drops)
तुindeed
तु:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
हरेयुःthey should carry away
हरेयुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहृ (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन (Optative, Parasmaipada, 3rd person, Plural)
चand
च:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (particle: also/even)
पञ्चताःthe fivefold states/elements
पञ्चताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपञ्चता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Feminine, Nominative, Plural); भाववाचक-नाम (state of being fivefold)