Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 14
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् / ये ते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्यानं तयोः पुनः
Transliteration
ahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam / ye te rātryahanī divye prasaṃkhyānaṃ tayoḥ punaḥ
Translation
ત્યાં દિવસને ઉત્તરાયણ અને રાત્રિને દક્ષિણાયણ કહેવામાં આવે છે. તે દિવ્ય રાત્રિ અને દિવસનું ગણન ફરીથી જણાવાય છે.
Word by Word
अहःday
अहः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअहन्/अहस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
तत्रthere, in that context
तत्र:
देशाधिकरण (Locative adverbial/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; adverb (locative sense)
उदगयनम्the northward course (uttarāyaṇa)
उदगयनम्:
विधेय (Predicative complement/विधेय)
TypeNoun
Rootउदगयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; predicate nominative/object with implied ‘is’
रात्रिःnight
रात्रिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्यात्would be / is said to be
स्यात्:
क्रिया (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन
दक्षिणायनम्the southward course (dakṣiṇāyaṇa)
दक्षिणायनम्:
विधेय (Predicative complement/विधेय)
TypeNoun
Rootदक्षिण + अयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (दक्षिणस्य अयनम्)
येwhich (those)
ये:
सम्बन्ध (Relative connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; relative pronoun
तेthose
ते:
सम्बन्ध (Correlative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; correlative pronoun
रात्रि-अहनीnight and day
रात्रि-अहनी:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक) + अहन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (द्वन्द्वे द्विवचन-रूपम्), प्रथमा/द्वितीया (1/2), द्विवचन
दिव्येin the divine (reckoning)
दिव्ये:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative ‘in the divine (measure)’
प्रसंख्यानम्the computation, enumeration
प्रसंख्यानम्:
कर्ता/विधेय (Subject or predicate noun/विधेय)
TypeNoun
Rootप्र + सं + ख्या (धातु) + ल्युट्/अन (प्रातिपदिक-निर्माण)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; ‘counting/number’
तयोःof the two
तयोः:
सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी (6), द्विवचन
पुनःagain, further
पुनः:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; adverb