Shloka 67
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
आर्तवा ऋतवो ह्यृद्धा देवास्तान्भावयन्ति वै / अतः पितॄन्प्रवक्ष्यामि मासश्राद्धभुजस्तु ये
Transliteration
ārtavā ṛtavo hyṛddhā devāstānbhāvayanti vai / ataḥ pitṝnpravakṣyāmi māsaśrāddhabhujastu ye
Translation
ઋતુચક્ર અનુસાર આ ઋતુઓ સમૃદ્ધ છે; દેવતાઓ તેમને નિશ્ચયે પોષે છે. તેથી હવે હું તે પિતરોનું વર્ણન કરીશ, જે માસશ્રાદ્ધના ભોક્તા છે.
Word by Word
आर्तवाःseasonal/pertaining to ṛtu
आर्तवाः:
विशेषण (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआर्तव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ऋतवः इत्यस्य विशेषण
ऋतवःthe seasons
ऋतवः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
हिindeed
हि:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक/निपात (for/indeed)
ऋद्धाःprosperous, increased
ऋद्धाः:
विशेषण (विशेषण)
TypeAdjective
Rootऋद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; ऋतवः इत्यस्य विशेषण
देवाःthe gods
देवाः:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तान्them (the seasons)
तान्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; सर्वनाम (ऋतवः इत्यस्य)
भावयन्तिcause to thrive/nourish
भावयन्ति:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Root√भू (धातु) + णिच् (causative भावय)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative)
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
अतःtherefore
अतः:
सम्बन्ध/हेतु
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक (therefore/from this)
पितॄन्the Pitṛs (ancestors)
पितॄन्:
कर्म (कर्मकारक)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
प्रवक्ष्यामिI shall describe/tell
प्रवक्ष्यामि:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Rootप्र-√वच् (धातु)
Formलृट् (Simple Future/भविष्यत्), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद
मास-श्राद्ध-भुजःthose who partake of the monthly śrāddha offerings
मास-श्राद्ध-भुजः:
विशेषण (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमास + श्राद्ध + भुज् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (मासश्राद्धं भुञ्जते ये) उपपद-तत्पुरुषप्रायः
तुand/but
तु:
सम्बन्ध/निपात
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis)
येwho
ये:
कर्ता (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम