Shloka 58
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
स तदा ह्याहुतेः कालोदर्शस्य तु वषट्क्रिया / कुहेति कोकिलेनोक्तो यः स कालः समाप्यते
Transliteration
sa tadā hyāhuteḥ kālodarśasya tu vaṣaṭkriyā / kuheti kokilenokto yaḥ sa kālaḥ samāpyate
Translation
ત્યારે આહુતિના કાળે દર્શયજ્ઞમાં ‘વષટ્’ ક્રિયા થાય છે; કોયલના ‘કુહે’ શબ્દથી જે કાળ સૂચિત થાય છે, એ જ કાળ સમાપ્ત થાય છે.
Word by Word
सःhe/that (time)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
आहुतेःof the oblation
आहुतेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootआहुति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
कालोदर्-शस्यof Kālodarśa
कालोदर्-शस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootकालोदर्-श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; (पाठानुसार) नामविशेष
तुbut/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
वषट्-क्रियाthe vaṣaṭ-utterance/rite
वषट्-क्रिया:
Karta (कर्ता/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootवषट् + क्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (vaṣaṭ-śabdasya kriyā)
कुहा(called) Kuhā
कुहा:
Karta (कर्ता/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootकुहा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; इति-शब्देन नामनिर्देश
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
कोकिलेनby the cuckoo
कोकिलेन:
Karana (करण/Instrument-Agent)
TypeNoun
Rootकोकिल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
उक्तःsaid/called
उक्तः:
Karta (कर्ता/Predicate of yaḥ)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) → उक्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यःwhich/that (who)
यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)
सःthat
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तद्-प्रत्यय (correlative pronoun)
कालःtime/period
कालः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
समाप्यतेis completed/comes to an end
समाप्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootसम्-आप् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; कर्मणि/भावे प्रयोग (is completed)