Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 42
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
तं कालं सूर्यनिर्द्देश्यं दृष्ट्वा संख्यां तु सर्पति / स वै वषटाक्रियाकालः सद्यः कालं विधीयते
Transliteration
taṃ kālaṃ sūryanirddeśyaṃ dṛṣṭvā saṃkhyāṃ tu sarpati / sa vai vaṣaṭākriyākālaḥ sadyaḥ kālaṃ vidhīyate
Translation
સૂર્યના સંકેતથી તે કાળને જોઈ ગણના આગળ વધે છે. એ જ ‘વષટ્’ ક્રિયાનો સમય છે; તત્ક્ષણે વિધિ મુજબ કાળ નક્કી થાય છે.
Word by Word
तम्that
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन
कालम्time-period
कालम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सूर्यनिर्द्देश्यम्indicated by the sun
सूर्यनिर्द्देश्यम्:
विशेषण (Qualifier of कालम्)
TypeAdjective
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) + निर्द्देश्य (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सूर्य-निर्द्देश्य (तत्पुरुष) = to be indicated by the sun / sun-indicative; agreeing with कालम्
दृष्ट्वाhaving seen/observed
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल (Pūrvakāla/Anterior action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive)
संख्याम्count/number
संख्याम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसंख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तुthen/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), contrast/emphasis
सर्पतिmoves/proceeds
सर्पति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootसृप् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सःthat
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis/assurance
वषटाक्रियाकालःthe time for the vaṣaṭ-rite
वषटाक्रियाकालः:
विधेय (Predicate noun of सः)
TypeNoun
Rootवषट् (अव्यय/शब्द) + क्रिया (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; वषट्-क्रिया-काल (तत्पुरुष) = time for the vaṣaṭ-utterance/ritual act
सद्यःimmediately
सद्यः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसद्यः (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
कालम्time
कालम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
विधीयतेis prescribed
विधीयते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootधा (धातु) उपसर्ग वि-
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘is prescribed/ordained’