Shloka 40
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
व्यतीपाते स्थिते सूर्ये लेखार्द्धे तु युगान्तरे / युगान्तरोदिते चैव लेशार्द्धे शशिनः क्रमात्
Transliteration
vyatīpāte sthite sūrye lekhārddhe tu yugāntare / yugāntarodite caiva leśārddhe śaśinaḥ kramāt
Translation
વ્યતીપાતમાં સૂર્ય ‘લેખાર્ધ’ પર સ્થિત હોય ત્યારે યુગાંતર થાય છે; અને યુગાંતર ઉદિત થાય ત્યારે ક્રમશઃ ચંદ્ર પણ ‘લેશાર્ધ’ પર સ્થિત થાય છે.
Word by Word
व्यतीपातेat vyatīpāta
व्यतीपाते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootव्यतीपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; astronomical conjunction ‘vyatīpāta’
स्थितेbeing situated
स्थिते:
विशेषण (Qualifier of सूर्ये)
TypeAdjective
Rootस्था (धातु) + क्त (कृत्)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; agreeing with सूर्ये; ‘when (the sun) is positioned’
सूर्येwhen the sun
सूर्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
लेखार्द्धेin the half (called) lekhā
लेखार्द्धे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootलेखा (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; लेखा+अर्ध (तत्पुरुष) = in the half-division called ‘lekhā’
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), contrast/emphasis
युगान्तरेin the yugāntara interval
युगान्तरे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootयुगान्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; युग+अन्तर (तत्पुरुष) = in the interval/transition (yugāntara)
युगान्तर-उदितेwhen yugāntara has arisen
युगान्तर-उदिते:
विशेषण (Qualifier of implied locative context)
TypeAdjective
Rootयुगान्तर (प्रातिपदिक) + उदित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formकृदन्त (उदित = क्त/PPP from उद्+इ), सप्तमी, एकवचन; युगान्तर-उदित (तत्पुरुष) = when yugāntara has arisen
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध/निपात (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात (particle), emphasis
लेशार्द्धेin the half (called) leśa
लेशार्द्धे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootलेश (प्रातिपदिक) + अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; लेश+अर्ध (तत्पुरुष) = in the half-division called ‘leśa’
शशिनःof the moon
शशिनः:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī/Genitive relation)
TypeNoun
Rootशशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of the moon’
क्रमात्in sequence/gradually
क्रमात्:
हेतु/रीति (Manner/Cause-like)
TypeNoun
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘in due order/gradually’ (ablative of manner)