Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 60
Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana
Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”
Devanagari script
अब्रूतां च महादेवं प्रसादाभिमुखं स्थितम् / यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश्च ते / भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि देव सुरेश्वर
Transliteration
abrūtāṃ ca mahādevaṃ prasādābhimukhaṃ sthitam / yadi prītiḥ samutpannā yadi deyo varaśca te / bhaktirbhavatu nau nityaṃ tvayi deva sureśvara
Translation
પ્રસાદાભિમુખ ઊભેલા મહાદેવને તેમણે કહ્યું—જો આપની પ્રીતિ ઉત્પન્ન થઈ હોય અને વર આપવો યોગ્ય હોય, તો હે દેવ સুরેશ્વર, આપમાં અમારી ભક્તિ સદા રહે।
Word by Word
abrūtāmthe two said
abrūtām:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (ब्रू) (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथम-पुरुष (3rd), द्विवचन; परस्मैपद
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)
mahādevamMahādeva
mahādevam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahādeva (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महान् देवः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
prasāda-abhimukhamfacing graciously / turned toward favor
prasāda-abhimukham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprasāda (प्रातिपदिक) + abhimukha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सप्तमी/तृतीया-अर्थे: ‘प्रसादं प्रति/प्रसादेन अभिमुखः’), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; mahādevam qualifies
sthitamstanding
sthitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsthā (स्था) (धातु) + kta (कृत्) → sthita (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; mahādevam qualifies
yadiif
yadi:
Hetu/Śarta (हेतु/शर्त)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
Formशर्त-निर्देशक अव्यय (conditional particle: if)
prītiḥpleasure, favor
prītiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprīti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
samutpannāhas arisen
samutpannā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-ut-pad (धातु) + kta (कृत्) → samutpanna (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; prītiḥ qualifies
yadiif
yadi:
Hetu/Śarta (हेतु/शर्त)
TypeIndeclinable
Rootyadi (अव्यय)
Formशर्त-निर्देशक अव्यय
deyaḥto be given
deyaḥ:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootdā (धातु) + yat (यत्) → deya (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formयत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/obligatory: ‘to be given’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; varaḥ implied/connected
varaḥboon
varaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
teto you
te:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी/षष्ठी-विभक्ति (Dative/Genitive 4th/6th), एकवचन; here चतुर्थी (to you)
bhaktiḥdevotion
bhaktiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhakti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
bhavatulet there be
bhavatu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (भू) (धातु)
Formलोट् (Imperative), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
naufor us two
nau:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति (Genitive/Dative 6th/4th), द्विवचन; here षष्ठी (for us two/of us two)
nityamalways
nityam:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootnitya (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषण-रूपेण अव्ययीभाव (adverbial accusative)
tvayiin you / toward you
tvayi:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottvad (युष्मद्) (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
devaO god
deva:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन
sureśvaraO lord of the gods
sureśvara:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootsura (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘सुराणाम् ईश्वरः’), पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन