Shloka 57
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
मासाः संवत्सराश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च / तदादित्यादृते ह्येषा कालंसख्या न विद्यते
Transliteration
māsāḥ saṃvatsarāścaiva ṛtavo 'tha yugāni ca / tadādityādṛte hyeṣā kālaṃsakhyā na vidyate
Translation
માસો, સંવત્સરો, ઋતુઓ અને યુગો—આ બધું; તે આદિત્ય વિના કાળની ગણતરી નથી.
Word by Word
मासाःmonths
मासाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)
संवत्सराःyears
संवत्सराः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (particle of emphasis)
ऋतवःseasons
ऋतवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/now)
युगानिyugas/ages
युगानि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
तत्from that
तत्:
Apadana (अपादान/source)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; अत्र ‘तद्-आदित्य’ इत्यस्य पूर्वपद-निर्देशक (that)
आदित्यfrom the Sun
आदित्य:
Apadana (अपादान/source)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; ‘आदित्याद्’ (from the Sun)
ऋतेwithout
ऋते:
Sambandha (सम्बन्ध/without)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formविना-अर्थक-अव्यय (preposition-like indeclinable)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चयार्थक-निपात (indeed/for)
एषाthis
एषा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (this)
कालंख्याreckoning of time
कालंख्या:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकाल-संख्या (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कालस्य संख्या = time-reckoning)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation)
विद्यतेexists
विद्यते:
Kriya (क्रिया/verb)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद; ‘to exist/be found’