Shloka 49
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
नारायणं बुधं प्राहुर्वेदज्ञानविदो बुधाः / रुद्रो वैवस्वतः साक्षाद्यमो लोकप्रभुः स्वयम्
Transliteration
nārāyaṇaṃ budhaṃ prāhurvedajñānavido budhāḥ / rudro vaivasvataḥ sākṣādyamo lokaprabhuḥ svayam
Translation
વેદજ્ઞાન જાણનારા વિદ્વાનો બુધ ગ્રહને નારાયણ કહે છે. અને રુદ્ર જ વૈવસ્વત—સાક્ષાત્ યમ, લોકપ્રભુ—સ્વયં છે.
Word by Word
nārāyaṇamNārāyaṇa
nārāyaṇam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnārāyaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
budhamBudha (Mercury)
budham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
prāhuḥthey declare/call
prāhuḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√ah (धातु: अह्/ब्रू-समर्थ)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
vedajñānavidaḥknowers of Vedic knowledge
vedajñānavidaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootveda (प्रातिपदिक) + jñāna (प्रातिपदिक) + vid (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी/उपपद: ‘knowers of Vedic knowledge’), पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
budhāḥthe wise
budhāḥ:
Apposition (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootbudha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
rudraḥRudra
rudraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrudra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
vaivasvataḥVaivasvata (son of Vivasvat)
vaivasvataḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootvaivasvata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
sākṣātdirectly/in person
sākṣāt:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsākṣāt (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण अव्यय (adverb)
yamaḥYama
yamaḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootyama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
lokaprabhuḥlord of the world
lokaprabhuḥ:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक) + prabhu (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘lord of the world’), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
svayamhimself
svayam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootsvayam (अव्यय)
Formस्वार्थे अव्यय (emphatic/reflexive indeclinable)