Shloka 136
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुछ्रिताः / तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः
Transliteration
tathā svanāmadheyeṣu dākṣāyaṇyaḥ samuchritāḥ / tamovīryamayo rāhuḥ prakṛtyā kṛṣṇamaṇḍalaḥ
Translation
એ જ રીતે, પોતાના નામવાળા દાક્ષાયણી નક્ષત્રોમાં તેઓ ઉન્નત રીતે સ્થિત છે; અને તમોવીર્યમય રાહુ સ્વભાવથી કૃષ્ણમંડળ છે.
Word by Word
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (adverb: likewise)
स्व-नामधेयेषुin their own names
स्व-नामधेयेषु:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्व + नामधेय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (in their own names/appellations)
दाक्षायण्यःthe Dākṣāyaṇīs (daughters/descendants of Dakṣa)
दाक्षायण्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदाक्षायणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; ‘दक्षस्य अपत्यं’ (patronymic)
समुच्छ्रिताःraised/exalted
समुच्छ्रिताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-√श्रि (धातु) → समुच्छ्रित (कृदन्त, क्त/PPP)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (raised/exalted)
तमो-वीर्य-मयःconsisting of dark potency
तमो-वीर्य-मयः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतमस् + वीर्य + मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘मय’ = consisting of; तत्पुरुष-समासः
राहुःRāhu
राहुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
प्रकृत्याby nature
प्रकृत्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; हेतौ/स्वभावे (by nature)
कृष्ण-मण्डलःblack-orbed
कृष्ण-मण्डलः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृष्ण + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (black + orb/disc)