Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 106
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः / तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्ति च यानि वै
Transliteration
vistārānmaṇḍalāccaiva pādahīnastayorbudhaḥ / tārānakṣatrarūpāṇi vapuṣmanti ca yāni vai
Translation
તે બંનેના વિસ્તાર અને મંડળ કરતાં એક પાદ ઓછો બુધ (ગ્રહ) છે; અને જે તારા-નક્ષત્રરૂપ છે તે પણ દેહધારી (પ્રકાશમાન) છે.
Word by Word
विस्तारात्from the extent/diameter
विस्तारात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootविस्तार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
मण्डलात्from the disk/orb
मण्डलात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक
एवindeed
एव:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण
पाद-हीनःlacking a quarter
पाद-हीनः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपाद (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष-समास (पादेन हीनः)
तयोःof those two
तयोः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), द्विवचन
बुधःBudha (Mercury)
बुधः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तारा-नक्षत्र-रूपाणिforms of stars and constellations
तारा-नक्षत्र-रूपाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक) + नक्षत्र (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष (ताराणां नक्षत्राणां रूपाणि)
वपुष्मन्तिhaving bodies/visible
वपुष्मन्ति:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adjective)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-बोधक
यानिwhich (things)
यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
वैindeed
वै:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic)