Shloka 76
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
युगाक्षकोटिसन्नद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु / ध्रुवे तौ भ्राम्यते रश्मी च चक्रयुगयोस्तु वै
Transliteration
yugākṣakoṭisannaddhau dvau raśmī syandanasya tu / dhruve tau bhrāmyate raśmī ca cakrayugayostu vai
Translation
તે સ્યંદનના બે રશ્મિ યುಗ-અક્ષના છેડે બંધાયેલા છે. તે બંને ધ્રુવ પર ભ્રમે છે, અને ચક્રયુગલ સાથે રશ્મિઓ પણ પરિભ્રમણ કરે છે.
Word by Word
युग-अक्ष-कोटि-सन्नद्धौfastened at the end of the yoke-axle
युग-अक्ष-कोटि-सन्नद्धौ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootयुग (प्रातिपदिक) + अक्ष (प्रातिपदिक) + कोटि (प्रातिपदिक) + सन्नद्ध (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (युगस्य अक्षस्य कोटौ सन्नद्धौ = fastened at the end of the yoke-axle)
द्वौtwo
द्वौ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Numeral adjective nominative dual
रश्मीreins/ropes
रश्मी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual (Vedic/epic usage: रश्मी for रश्मी/रश्मीन्); subject with द्वौ
स्यन्दनस्यof the chariot
स्यन्दनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootस्यन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive singular
तुindeed/but
तु:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात — particle
ध्रुवेat/in Dhruva (the pole)
ध्रुवे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative singular
तौthose two
तौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual
भ्राम्यतेrevolves/is made to revolve
भ्राम्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार, आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन — Present indicative, 3rd sg; (impersonal/collective usage)
रश्मीthe reins (two)
रश्मी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन — Nominative dual; पुनरुक्त-उल्लेखः
चand
च:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक — conjunction
चक्र-युगयोःof the wheel and the yoke
चक्र-युगयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, द्विवचन — Genitive dual; द्वन्द्वसमासः (चक्रं च युगं च)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात — particle
वैindeed/truly
वै:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक निपात — emphatic particle