Shloka 91
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
तथोदगयने सूर्यः सर्पते मन्दविक्रमः / तस्मा द्दीर्घेन कालेन भूमिं स्वल्पानि गच्छति
Transliteration
tathodagayane sūryaḥ sarpate mandavikramaḥ / tasmā ddīrghena kālena bhūmiṃ svalpāni gacchati
Translation
ઉદગયનમાં સૂર્ય મન્દ ગતિથી સરકે છે; તેથી લાંબા કાળે પૃથ્વી પર થોડું થોડું જ આગળ વધે છે.
Word by Word
तथाthus; similarly
तथा:
Avyaya (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
उदगयनेin the northward course (uttarāyaṇa period)
उदगयने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootउदगयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन; Locative singular
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular
सर्पतेmoves/creeps
सर्पते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√सृप् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; Present indicative 3rd singular (middle)
मन्द-विक्रमःof slow stride; slow-moving
मन्द-विक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक) + विक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; Nominative singular; विशेषण (सूर्यस्य)
तस्मात्therefore; from that
तस्मात्:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम प्रातिपदिक)
Formतस्मात् इति हेत्वर्थे अव्ययीभाववत् प्रयोगः; 'therefore/from that' (ablatival adverb)
दीर्घेनby a long
दीर्घेन:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, तृतीया एकवचन; Instrumental singular; विशेषण (कालेन)
कालेनtime; period
कालेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन; Instrumental singular
भूमिम्the earth/ground (distance)
भूमिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; Accusative singular
स्वल्पानिsmall (amounts); little
स्वल्पानि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्वल्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन; Accusative plural; क्रियाविशेषणवत् (measure)
गच्छतिgoes; traverses
गच्छति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; Present indicative 3rd singular