Shloka 71
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
क्षीरोदस्य समुद्रस्योत्तरतश्चाद्रितश्चरन् / मण्डलं विषुवत्तस्य योजनैस्तन्निबोधत
Transliteration
kṣīrodasya samudrasyottarataścādritaścaran / maṇḍalaṃ viṣuvattasya yojanaistannibodhata
Translation
ક્ષીરોદ સમુદ્રના ઉત્તરે અને પર્વતોની પાસે વિચરતો—તેનું વિષુવ-મંડળ કેટલા યોજનનું છે, તે જાણો.
Word by Word
क्षीरोदस्यof the Milk-ocean
क्षीरोदस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootक्षीरोद (प्रातिपदिक; क्षीर+उद)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषसमास (षष्ठी/कर्मधारयार्थ: क्षीरस्य उदः/क्षीर-उद)
समुद्रस्यof the ocean
समुद्रस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, एकवचन
उत्तरतःto the north/northwards
उत्तरतः:
देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootउत्तरतः (अव्यय; उत्तर)
Formदिक्/स्थानवाचक-अव्यय (directional adverb)
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अद्रितःfrom the mountain
अद्रितः:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (ablative), एकवचन
चरन्moving, traversing
चरन्:
विशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootचर् (धातु)
Formकृदन्त—शतृ (present active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
मण्डलम्circuit, orbit
मण्डलम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootमण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (कर्म/object), एकवचन
विषुवत्like the equinox (equinoctially)
विषुवत्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootविषुवत् (अव्यय/तद्धितान्त)
Formउपमानवाचक-अव्यय (like/as; -वत्)
तस्यof that (sun/course)
तस्य:
सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
योजनैःby yojanas (as measure)
योजनैः:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (करण/instrumental), बहुवचन
तत्that
तत्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
निबोधतunderstand/learn
निबोधत:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु) + नि- (उपसर्ग)
Formलोट् लकार (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद