Previous Verse
Next Verse

Shloka 66

अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures

मौहूर्त्ति की गतिर्ह्येषा सूर्यस्य तु विधीयते / एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

mauhūrtti kī gatirhyeṣā sūryasya tu vidhīyate / etena gatiyogena yadā kāṣṭhāṃ tu dakṣiṇām

આ સૂર્યની ‘મૌહૂર્ત્તિક’ ગતિ નિર્ધારિત થાય છે; આ ગતિ-યોગથી જ્યારે તે દક્ષિણ કાષ્ઠા તરફ (જાય છે).

mauhūrttikīmuhūrta-based
mauhūrttikī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmauhūrttikī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; 'pertaining to a muhūrta' qualifying gatiḥ
gatiḥmovement/speed
gatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgati (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
hiindeed
hi:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/particle)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात); emphasis/causal nuance
eṣāthis
eṣā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; demonstrative pronoun
sūryasyaof the Sun
sūryasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootsūrya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
tubut/indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात); contrast/emphasis
vidhīyateis prescribed/ordained
vidhīyate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvidhā (धातु)
FormPresent tense (लट्), Passive voice (कर्मणि), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
etenaby this
etena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; 'by this'
gati-yogenaby the measure/connection of motion
gati-yogena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootgati (प्रातिपदिक) + yoga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष: 'by the connection/measure of movement'
yadāwhen
yadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
FormTemporal adverb (कालवाचक अव्यय) 'when'
kāṣṭhāma kāṣṭhā (unit/direction)
kāṣṭhām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
dakṣiṇāmsouthern
dakṣiṇām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; qualifying kāṣṭhām