Shloka 48
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
उदितो वर्द्धमानाभिरामध्याह्नं तपन्रविः / अतः परं ह्रसंतीभिर्गोभिरस्तं निगच्छति
Transliteration
udito varddhamānābhirāmadhyāhnaṃ tapanraviḥ / ataḥ paraṃ hrasaṃtībhirgobhirastaṃ nigacchati
Translation
ઉદય પામી વધતી કિરણોથી રવિ મધ્યાહ્ન સુધી તપે છે. ત્યારબાદ ઘટતી કિરણો સાથે તે અસ્તને પામે છે.
Word by Word
उदितःrisen
उदितः:
कर्ता (Karta/Subject, adjectival)
TypeVerb
Rootउद्-इ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वर्धमानाभिःwith increasing (ones)
वर्धमानाभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeAdjective
Rootवर्ध् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/Present middle participle), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; (गोभिः इति विशेष्येण सह)
आup to
आ:
सम्बन्ध (Preverbial/limit marker)
TypeIndeclinable
Rootआ (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय; मर्यादा/पर्यन्तार्थे (up to)
मध्याह्नम्midday
मध्याह्नम्:
कर्म/अवधि (Goal/Limit)
TypeNoun
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक: मध्य + अह्न)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; (आ ... पर्यन्त)
तपन्shining/heating
तपन्:
कर्ता (Karta/Subject, adjectival)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
रविःthe Sun
रविः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अतःthereafter, from then
अतः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/ततः (thereafter/from this)
परम्further, beyond
परम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (adverbial accusative)
ह्रसन्तीभिःwith diminishing (ones)
ह्रसन्तीभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeAdjective
Rootह्रस् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शानच्/Present middle participle), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; (गोभिः इति विशेष्येण सह)
गोभिःwith rays (lit. cows)
गोभिः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; अत्र 'किरण' अर्थे (rays)
अस्तम्to setting, westward
अस्तम्:
गन्तव्य/कर्म (Goal)
TypeIndeclinable
Rootअस्तम् (अव्यय/नाम)
Formअव्यय; गत्यर्थे (to setting; as adverbial goal)
निगच्छतिgoes, proceeds
निगच्छति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + नि- (उपसर्ग)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद