Shloka 38
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
सुखायामर्द्धरात्रं स्याद्विभायामस्तमेति च / वैवस्वते संयमने मध्यगः स्याद्रविर्यदा / सुखायामथ वारुण्यामुत्तिष्ठन्स तु दृश्यते
Transliteration
sukhāyāmarddharātraṃ syādvibhāyāmastameti ca / vaivasvate saṃyamane madhyagaḥ syādraviryadā / sukhāyāmatha vāruṇyāmuttiṣṭhansa tu dṛśyate
Translation
સુખા નગરીમાં ત્યારે અર્ધરાત્રિ થાય છે અને વિભા નગરીમાં સૂર્ય અસ્ત જાય છે. વૈવસ્વતના સંયમલોકમાં રવિ મધ્યસ્થ હોય ત્યારે, સુખા અને વારુણીમાં તે ઉગતો દેખાય છે।
Word by Word
सुखायाम्in Sukhāyā
सुखायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular) (name of a city/region)
अर्द्ध-रात्रम्midnight
अर्द्ध-रात्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअर्द्ध (प्रातिपदिक) + रात्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular) ‘half-night/midnight’
स्यात्is/occurs
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम् ‘would be/is (as a rule)’
विभायाम्in Vibhā
विभायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootविभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular) (name of a city/region)
अस्तम्to setting
अस्तम्:
Gati (गति/goal)
TypeIndeclinable
Rootअस्त (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (directional adverb) ‘to setting/down’ (used with √इ)
एतिgoes
एति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-निपात (conjunction)
वैवस्वतेin Vaivasvata
वैवस्वते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवैवस्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular)
संयमनेin Saṃyamana
संयमने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसंयमन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (place-name), सप्तमी एकवचन (Locative singular)
मध्य-गःbeing in the middle
मध्य-गः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त, √गम् धातु)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन—विशेषणम्
स्यात्would be/is
स्यात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
रविःthe Sun
रविः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
यदाwhen
यदा:
Kāla-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय ‘when’
सुखायाम्in Sukhāyā
सुखायाम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुखा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (discourse particle) ‘then/now’
वारुण्याम्in Vāruṇī
वारुण्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवारुणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular) (name of a city/region)
उत्तिष्ठन्rising
उत्तिष्ठन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootउत् + √स्था (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन—कर्तरि ‘rising/standing up’
सःhe/that (sun)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nominative singular)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle) ‘indeed/but’
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि (passive)