Shloka 126
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
ऋतुत्रितयमयने द्वे हि वर्षं तु सौरकम् / निमेषा विद्युतश्चैव काष्टास्ता दश पञ्च च
Transliteration
ṛtutritayamayane dve hi varṣaṃ tu saurakam / nimeṣā vidyutaścaiva kāṣṭāstā daśa pañca ca
Translation
ત્રણ ઋતુઓનો સમૂહ ‘અયન’ કહેવાય છે; અને બે અયન મળીને સૌર વર્ષ બને છે. નિમેષ, વિદ્યુત અને કાષ્ઠ—આ પણ દસ અને પાંચ તરીકે નિર્ધારિત છે.
Word by Word
ऋतुत्रितयम्a triad of seasons (three seasons)
ऋतुत्रितयम्:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootṛtu + tritaya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (षष्ठी: ऋतूनां त्रितयम्); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन
अयनेin the two solstices/half-years (ayanas)
अयने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootayana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया/सप्तमी द्विवचन; अत्र प्रथमा द्विवचन (two ayanas)
द्वेtwo
द्वे:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन (agreeing with ayane)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
वर्षम्a year
वर्षम्:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootvarṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन (predicate nominative)
तुbut/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोध (contrastive particle)
सौरकम्solar
सौरकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsauraka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषणं वर्षम् प्रति
निमेषाःnimeṣas (eye-blinks)
निमेषाः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootnimeṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
विद्युतःlightning-units (vidyuts)
विद्युतः:
Pratijñā/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootvidyut (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (Vedic/epic form; classical: विद्युतः/विद्युत्- plural)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
एवjust/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (restrictive particle)
काष्ठाःkāṣṭhās (time-units)
काष्ठाः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootkāṣṭhā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन
ताःthose
ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (demonstrative pronoun; referring to kāṣṭhās)
दशten
दश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdaśa (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनार्थे (agreeing with tāḥ/kāṣṭhāḥ)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpañca (प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; स्त्रीलिङ्गे प्रथमा बहुवचनार्थे
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय