Shloka 120
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
मध्याह्नस्त्रिमुहूर्त्तस्तु तस्मात्कालश्च संगवात् / तस्मान्मध्यन्दिनात्कालादपराह्ण इति स्मृतः
Transliteration
madhyāhnastrimuhūrttastu tasmātkālaśca saṃgavāt / tasmānmadhyandinātkālādaparāhṇa iti smṛtaḥ
Translation
મધ્યાહ્ન ત્રણ મુહૂર્ત જેટલો છે; સંગવ પછીનો સમય ‘મધ્યંદિન’ કહેવાય છે. તે મધ્યંદિન-કાળ પછીનો સમય ‘અપરાહ્ન’ તરીકે સ્મૃત છે.
Word by Word
मध्याह्नःmidday
मध्याह्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमध्याह्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (मध्य + अह्न)
त्रि-मुहूर्त्तःof three muhūrtas (lasting three muhūrtas)
त्रि-मुहूर्त्तः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + मुहूर्त्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयः मुहूर्त्ताः यस्य)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादान (ablative)
कालःtime/period
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
संगवात्from the saṅgava (forenoon period)
संगवात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसंगव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; अपादान (ablative)
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
मध्यन्दिनात्from midday
मध्यन्दिनात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootमध्यन्दिन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (मध्य + दिन)
कालात्from the time/period
कालात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
अपराह्णःthe afternoon
अपराह्णः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअपराह्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (अपर + अह्न)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)
स्मृतःis said/remembered (as)
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is called/remembered’