Shloka 54
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
कुशद्वीपे तु विज्ञेयः पर्वतो विद्रुमश्च यः / द्वीपस्य प्रथमस्तस्य द्वितीयो हेमपर्वतः
Transliteration
kuśadvīpe tu vijñeyaḥ parvato vidrumaśca yaḥ / dvīpasya prathamastasya dvitīyo hemaparvataḥ
Translation
કુશદ્વીપમાં ‘વિદ્રુમ’ નામનો પર્વત જાણવો જોઈએ; તે આ દ્વીપનો પ્રથમ પર્વત છે, અને બીજો ‘હેમપર્વત’ છે.
Word by Word
कुशद्वीपेin Kuśa-dvīpa
कुशद्वीपे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootकुश + द्वीप (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
विज्ञेयःshould be known
विज्ञेयः:
Karta-anukula (कर्तृसम्बन्धी विशेषण/Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवि-√ज्ञा (धातु) + य (कृदन्त)
Formविधिलिङ्गार्थे/भाव्य (gerundive, -य/तव्यत्-अर्थ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘to be known/should be known’
पर्वतःa mountain
पर्वतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विद्रुमःVidruma (name)
विद्रुमः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण/Apposition)
TypeNoun
Rootविद्रुम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पर्वतनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
यःwhich/who
यः:
Karta (कर्ता/Relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक (relative pronoun)
द्वीपस्यof the island
द्वीपस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
प्रथमःthe first
प्रथमः:
Karta-anukula (कर्तृसम्बन्धी विशेषण/Predicate)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
तस्यof that/of it
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम
द्वितीयःthe second
द्वितीयः:
Karta-anukula (कर्तृसम्बन्धी विशेषण/Predicate)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
हेमपर्वतःHema-parvata (Golden Mountain)
हेमपर्वतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहेम + पर्वत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय समास (हेमः पर्वतः/हेममयः पर्वतः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन