Shloka 51
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
उत्तरेषु तु धर्मज्ञाद्वीपेषु शृणुत प्रजाः / यथाश्रुतं यथान्यायं ब्रुवतो मे निबोधत
Transliteration
uttareṣu tu dharmajñādvīpeṣu śṛṇuta prajāḥ / yathāśrutaṃ yathānyāyaṃ bruvato me nibodhata
Translation
હે ધર્મજ્ઞ! ઉત્તર તરફના દ્વીપો વિષે સાંભળો, હે પ્રજાજનો. જેમ મેં સાંભળ્યું છે અને જેમ ન્યાયસંગત છે તેમ કહું છું; મારી વાણી ધ્યાનથી સમજો.
Word by Word
उत्तरेषुin the northern
उत्तरेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; ‘in the northern (ones)’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
धर्मज्ञdharma-knowing/righteous
धर्मज्ञ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootधर्मज्ञ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (धर्मं जानाति इति); पुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; ‘in the dharma-knowing’ (qualifying द्वीपेषु)
द्वीपेषुin the islands
द्वीपेषु:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
शृणुतlisten
शृणुत:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Root√श्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), बहुवचन, परस्मैपद
प्रजाःO people/subjects
प्रजाः:
Sambodhana (सम्बोधन/Addressed)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; संबोधनार्थे प्रथमा (vocative sense)
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमान/प्रकारवाचक (manner) ‘as/according to’
श्रुतम्what has been heard
श्रुतम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootश्रुत (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Form√श्रु + क्त (past participle used substantively); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक ‘as’
अन्यायम्properly/according to justice
अन्यायम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootअन्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘according to rule/justice’ (here: ‘as is proper’)
ब्रुवतःof (me) speaking
ब्रुवतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘of me who am speaking’
मेmy/of me
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
निबोधतunderstand/know
निबोधत:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootनि-√बुध् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद