Shloka 147
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
भोजनं चाप्रयत्नेन तत्र स्वयमुपस्थितम् / षड्रसं सुमहावीर्यं भुञ्जते तु प्रजाः सदा
Transliteration
bhojanaṃ cāprayatnena tatra svayamupasthitam / ṣaḍrasaṃ sumahāvīryaṃ bhuñjate tu prajāḥ sadā
Translation
ત્યાં પ્રયત્ન વિના જ ભોજન સ્વયં ઉપસ્થિત થાય છે; છ રસોથી યુક્ત, મહાબળદાયક અન્નને પ્રજાઓ સદા ભોગવે છે।
Word by Word
भोजनम्food
भोजनम्:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक निपात (conjunction)
अप्रयत्नेनwithout effort
अप्रयत्नेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootअप्रयत्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
तत्रthere
तत्र:
देशाधिकरण (Locative circumstance)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; स्थानवाचक क्रियाविशेषण
स्वयम्of itself
स्वयम्:
प्रकार (Manner)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; manner adverb
उपस्थितम्present/available
उपस्थितम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootउप-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; agrees with भोजनम्
षड्रसम्having six tastes
षड्रसम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootषट् + रस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; द्विगु-समासः (षड् रसाः यस्मिन्)
सुमहावीर्यम्of very great potency
सुमहावीर्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootसु + महा + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (सुमहत् वीर्यं यस्य) used adjectivally
भुञ्जतेthey eat/enjoy
भुञ्जते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; आत्मनेपद
तुindeed
तु:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण/विरोधार्थक निपात (particle: but/indeed)
प्रजाःthe people/creatures
प्रजाः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
सदाalways
सदा:
कालाधिकरण (Time circumstance)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)