Shloka 71
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
ज्योत्स्ना च मृगाकामा च तस्माद्द्वे संबभूवतुः / सरः कुरुषु विख्यातं पद्ममीनद्विजाकुलम्
Transliteration
jyotsnā ca mṛgākāmā ca tasmāddve saṃbabhūvatuḥ / saraḥ kuruṣu vikhyātaṃ padmamīnadvijākulam
Translation
‘જ્યોત્સ્ના’ અને ‘મૃગાકામા’—આ બે નદીઓ ત્યાંથી ઉત્પન્ન થઈ. કુરુ દેશમાં પ્રસિદ્ધ સરોવર છે, જે કમળ, માછલાં અને પક્ષીઓથી ભરપૂર છે।
Word by Word
ज्योत्स्नाJyotsnā (name)
ज्योत्स्ना:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootज्योत्स्ना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नदी/सरः-नाम
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
मृगाकामाMṛgākāmā (name)
मृगाकामा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमृगा-कामा (प्रातिपदिक; मृगा + कामा)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (मृगाणां कामा/प्रिय)
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय (conjunction)
तस्मात्from that
तस्मात्:
अपादान (Apādāna/Source)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; अपादान
द्वेtwo
द्वे:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; संख्याविशेषण (qualifying implied rivers/names)
संबभूवतुःcame into being (the two arose)
संबभूवतुः:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootसम्-भू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), द्विवचन; परस्मैपद
सरःa lake
सरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
कुरुषुamong/in the Kurus (Kuru country)
कुरुषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootकुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; अधिकरण
विख्यातम्well-known
विख्यातम्:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootवि-ख्या (धातु) → विख्यात (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying सरः)
पद्ममीनद्विजाकुलम्crowded with lotuses, fish, and birds
पद्ममीनद्विजाकुलम्:
कर्ता (Karta/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootपद्म + मीन + द्विज + आकुल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहु-तत्पुरुष (पद्मैः मीनैः द्विजैः च आकुलम् = filled with)