Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 29
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
दिवि च्छायापथो यस्तु अनुनक्षत्रमण्डलः / दृश्यते भास्वरो रात्रौ देवी त्रिपथगा तु सा
Transliteration
divi cchāyāpatho yastu anunakṣatramaṇḍalaḥ / dṛśyate bhāsvaro rātrau devī tripathagā tu sā
Translation
આકાશમાં નક્ષત્રમંડળને અનુસરતો જે છાયાપથ છે, તે રાત્રે તેજસ્વી દેખાય છે; એ જ દેવી ત્રિપથગા છે.
Word by Word
दिविin the sky
दिवि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/सप्तमी), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘in heaven/sky’
च्छायापथःthe path of shadow
च्छायापथः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootच्छाया (प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (च्छायायाः पथः)
यःwhich/that
यः:
कर्ता (Kartā/Relative subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
अनुalong/after
अनु:
सम्बन्ध (Modifier)
TypeIndeclinable
Rootअनु (अव्यय)
Formउपसर्ग/अव्यय; ‘along/after’ (सम्बन्धे)
नक्षत्रमण्डलःthe circle/cluster of stars
नक्षत्रमण्डलः:
अधिकरण/सम्बन्ध (Reference domain)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (नक्षत्राणां मण्डलः)
दृश्यतेis seen/appears
दृश्यते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपद, प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive)
भास्वरःbright, shining
भास्वरः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootभास्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘path’)
रात्रौat night
रात्रौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time-locative)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कालाधिकरणे
देवीthe goddess
देवी:
कर्ता (Kartā/Appositive subject)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
त्रिपथगाmoving in three paths (triple-streamed)
त्रिपथगा:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + पथ (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त-प्रातिपदिक, √गम्)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (त्रिषु पथेषु गच्छती)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), पुनरुक्त-विशेषार्थक
साshe
सा:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; निर्देश-सर्वनाम