Shloka 1
कैलास-मन्दाकिनी-स्वच्छोदा-लौहित्य-सरयू-उद्गमवर्णनम्
Kailāsa and the Origins of Mandākinī, Svacchodā, Lauhitya, and Sarayū
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे किंपुरुषादिवर्षवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः सूत उवाच मध्ये हिमवतः पृष्ठे कैलासो नाम पर्वतः / तस्मिन्निवसति श्रीमान्कुबेरः सह राक्षसैः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde kiṃpuruṣādivarṣavarṇanaṃ nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca madhye himavataḥ pṛṣṭhe kailāso nāma parvataḥ / tasminnivasati śrīmānkuberaḥ saha rākṣasaiḥ
Translation
આ રીતે શ્રીબ્રહ્માંડ મહાપુરાણના વાયુપ્રોક્ત પૂર્વભાગના દ્વિતીય અનુષંગપાદમાં ‘કિંપુરુષાદિ-વર્ષવર્ણન’ નામે સત્તરમો અધ્યાય. સૂત બોલ્યા—હિમવતના મધ્ય ભાગની પીઠ પર કૈલાસ નામનો પર્વત છે; ત્યાં શ્રીમાન કુબેર રાક્ષસો સાથે નિવાસ કરે છે.
Word by Word
इतिthus
इति:
निपात (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक अव्यय (quotative/closure particle)
श्री-ब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्री-ब्रह्माण्डे:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्)
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootमहापुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् पुराणम्)
वायु-प्रोक्तेspoken by Vāyu
वायु-प्रोक्ते:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootवायु (प्रातिपदिक) + प्रोक्त (कृदन्त, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (वायुना प्रोक्ते)
पूर्व-भागेin the former part
पूर्व-भागे:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-भावः: 'पूर्वः भागः'
द्वितीयेin the second
द्वितीये:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; क्रमवाचक विशेषण
अनुषङ्ग-पादेin the Anuṣaṅga section (pāda)
अनुषङ्ग-पादे:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootअनुषङ्ग (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अनुषङ्गस्य पादे)
किंपुरुष-आदि-वर्ष-वर्णनम्the description of the Kiṃpuruṣa and other regions
किंपुरुष-आदि-वर्ष-वर्णनम्:
समानााधिकरण/विधेय (Title apposition)
TypeNoun
Rootकिंपुरुष (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक) + वर्णन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: 'किंपुरुषादीनां वर्षाणां वर्णनम्'
नामnamed/called
नाम:
निपात (Title marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable) शीर्षक-निर्देशक
सप्तदशःseventeenth
सप्तदशः:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्तदश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; द्विगु-समास (सप्त च दश च) क्रमवाचक
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सूतःSūta
सूतः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
मध्येin the middle
मध्ये:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
हिमवतःof Himavat (the Himalaya)
हिमवतः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
पृष्ठेon the back/slope
पृष्ठे:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
कैलासःKailāsa
कैलासः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकैलास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
नामnamed
नाम:
निपात (Appositive marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formनाम-शब्दः (indeclinable) नामनिर्देशक
पर्वतःmountain
पर्वतः:
समानााधिकरण/विधेय (Apposition)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तस्मिन्in it/there
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikarana/Location)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सर्वनाम
निवसतिdwells
निवसति:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootनि + वस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
श्रीमान्glorious; prosperous
श्रीमान्:
विशेषण (Adjectival qualifier)
TypeAdjective
Rootश्रीमन्त् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त विशेषण
कुबेरःKubera
कुबेरः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकुबेर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
सहtogether with
सह:
सहकारक (Associative)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक अव्यय (preposition-like indeclinable)
राक्षसैःwith the rākṣasas
राक्षसैः:
सहकारक/सहयोग (Association; instrumental with सह)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन