Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 21
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
तेनास्य शूद्रभावः स्यादिति वर्णाः प्रकीर्त्तिताः / वृत्तः स्वभावतः प्रोक्तो वर्णतः परिमाणतः
Transliteration
tenāsya śūdrabhāvaḥ syāditi varṇāḥ prakīrttitāḥ / vṛttaḥ svabhāvataḥ prokto varṇataḥ parimāṇataḥ
Translation
તેના કારણે તેને શૂદ્રભાવ થાય—આ રીતે વર્ણો પ્રકીર્તિત થયા. તેનો આકાર સ્વભાવથી કહેવાયો છે અને વર્ણથી તેનું પરિમાણ નિર્ધારિત થાય છે.
Word by Word
tenathereby; by that
tena:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; हेतु/कारणार्थे
asyaof him/this
asya:
Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सम्बन्ध (of him/its)
śūdra-bhāvaḥthe condition of being a Śūdra
śūdra-bhāvaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśūdra (प्रातिपदिक) + bhāva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (śūdrasya bhāvaḥ) भाववाचक
syātwould be
syāt:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√as (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद; ‘would be/may be’
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउद्धरण/इति-समाप्त्यर्थक अव्यय (quotative)
varṇāḥclasses/varṇas
varṇāḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvarṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
prakīrttitāḥhave been proclaimed
prakīrttitāḥ:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeAdjective
Rootpra-√kīrt (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
vṛttaḥround; circular
vṛttaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootvṛtta (कृदन्त-प्रातिपदिक; √vṛt/वृत् + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
svabhāvataḥby nature
svabhāvataḥ:
Hetu (हेतु/Reason)
TypeIndeclinable
Rootsvabhāva (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) ‘from/by nature’
proktaḥis said/declared
proktaḥ:
Kriya (क्रिया/Predicative)
TypeAdjective
Rootpra-√vac (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
varṇataḥin terms of color
varṇataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Specification)
TypeIndeclinable
Rootvarṇa (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (with respect to color)
parimāṇataḥin terms of size/measure
parimāṇataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Specification)
TypeIndeclinable
Rootparimāṇa (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (with respect to measure/extent)