Shloka 17
अग्निनिचयः (Agninichaya) / The Accumulation of Sacred Fire & the Classification of Pitṛs by Time-Order
Devanagari script
द्वावर्द्धमासौ मासस्तु द्वौ मासावृ तुरुच्यते / ऋतुत्रयं चाप्ययनं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे
Transliteration
dvāvarddhamāsau māsastu dvau māsāvṛ turucyate / ṛtutrayaṃ cāpyayanaṃ dve 'yane dakṣiṇottare
Translation
બે અર્ધમાસ મળીને એક માસ થાય; બે માસને ઋતુ કહે છે. ત્રણ ઋતુ મળીને એક અયન; અને બે અયન—દક્ષિણ તથા ઉત્તર—કહ્યાં છે.
Word by Word
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual); संख्याविशेषण (numeral adjective)
अर्द्धमासौhalf-months
अर्द्धमासौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअर्द्धमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual)
मासःa month
मासः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अवधारण (adversative/emphatic particle)
द्वौtwo
द्वौ:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual); संख्याविशेषण
मासौmonths (two)
मासौ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), द्विवचन (Dual)
ऋतुःa season
ऋतुः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
उच्यतेis said/called
उच्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
ऋतुत्रयम्a triad of seasons
ऋतुत्रयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋतु + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd; Nom/Acc), एकवचन (Singular); ‘three seasons’ as a unit
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (also/even)
अयनम्a half-year (ayana)
अयनम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd; Nom/Acc), एकवचन (Singular)
द्वेtwo
द्वे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd; Nom/Acc), द्विवचन (Dual); संख्याविशेषण
अयनेayanas (two half-years)
अयने:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd; Nom/Acc), द्विवचन (Dual)
दक्षिणोत्तरेsouthern and northern
दक्षिणोत्तरे:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदक्षिण + उत्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd; Nom/Acc), द्विवचन (Dual); विशेषण अयने इत्यस्य